Verkoop en deling bij de familie Jongmans te Sprundel in 1830

 

Bij mijn speurtocht naar reeds lang verdwenen huizen te Sprundel en de bewoners daarvan, heb ik in de notariële archieven van Etten-Leur en de kadastrale leggers van Rucphen nogal wat informatie kunnen vinden over de boerderij van de familie Cornelis Jongmans. In de oudste kadastrale legger van 1832 wordt deze boerderij vermeld onder sectie F nummer 446 te Sprundel als huis en erf met een oppervlakte van 7 a 40 ca. Ook sectie F 444 boomgaard 10 a 90 ca en F 445 moestuin 3 a 99 ca waren eigendom van Cornelis Jongmans. Zoals U op het bijgevoegd kaartje kunt zien, lagen deze percelen ten zuiden van perceel F 447 moestuin met een oppervlakte van 16 aren behorende bij de oude pastorie F 448 die toen achter de kerk stond, ongeveer op de plaats van het huidige gemeenschapshuis “de Trapkes”. De boerderij van Jongmans stond dus ongeveer op de plaats waar tegenwoordig het Fatimabeeld staat bij de ingang naar het kerkhof. De zeer oude treurbeuk die tegenwoordig nog bij het Fatimabeeld staat stond dus vroeger dus zeer waarschijnlijk op het erf bij de familie Jongmans. Op perceel F447 zijn later de eerste lokalen van de Mariaschool gebouwd. De stippeltjes op het kaartje geven het paadje aan dat vroeger vlak langs de Mariaschool lag en dat uitkwam op de Vorenseindseweg bij Willem Vergouwen, wat veel Sprundelaren van boven de vijftig zich nog goed zullen herinneren.

Cornelis Jongmans, gedoopt op 4 november 1739 te Sprundel was een zoon van Cornelis Adriaanse Jongmans en Maria Huijbregtse van Steen. Hij trouwde 27 april 1777 met Clara Crijns, gedoopt 16 augustus 1760 te Sprundel, dochter van Jacob Willemse Crijns en Anna Janse Lauwen. Cornelis Jongmans is op 15 juli 1818 te Sprundel overleden. Zijn vrouw Clara Crijns overleed eveneens te Sprundel op 15 juli 1830. Er werden in dit gezin zes kinderen geboren. Jacoba, doopdatum 20 december 1778, Cornelia, doopdatum 15 oktober 1780, Anna, doopdatum 10 april 1783, Maria, doopdatum 14 mei 1786, Johannes, doopdatum 13 september 1793 en Johanna, doopdatum 23 november 1797. Voor zover ik heb kunnen nagaan woonde vóór de familie Jongmans de weduwe van Jacob Antonie Tak op deze boerderij. De naam van deze vrouw is mij tot op heden nog niet bekend.

Op 28 maart 1827 kocht Clara Crijns van Cornelis Adriaanse Engelen, landbouwer mede wonende te Sprundel een stede bestaande in huis, schuur en verdere timmerage met werf, hof en huisakker tesamen groot in  erve omtrent 56 aren 77 ca staande en gelegen te Sprundel in het dorp belendende oost Adam van Dijk, zuid de weduwe van Cornelis de Weert en de weduwe Wilhelmus Timmermans, west Jacobus Vriens en noord de straat. De koopsom bedroeg      ƒ 700,- .Cornelis Adriaanse Engelen had dit onroerend goed op 1 september 1825 gekocht van Johannes Andries Francois, veearts, gehuwd met Jacoba Aarts, die kort daarna verhuisd zijn naar Dussen. Op de kadastrale kaart van Sprundel van 1832 worden deze percelen vermeld onder sectie F 468 bouwland, F 469 huis en erf en F 470 moestuin, zie ter verduidelijking het bijgevoegd kaartje.

Op 24 juni 1828 liet Clara Crijns bij notaris Gerardus Adrianus Bakx uit Roosendaal haar testament maken dat luidde als volgt:

Ik, Clara Crijns legateer bij vooruitmaking en met vrijstelling van inbreng aan mijn zoon Johannes Jongmans een huis, schuur met werf, hof en huisakker tesamen groot omtrent 56 roeden 77 ellen staande en gelegen te Sprundel, hetwelk ik heb aangekocht van Cornelis Adriaanse Engelen ingevolge akte gepasseerd voor notaris G.A. Bakx te Roosendaal den 28e maart 1827. Ik legateer mede aan mijn dochter Cornelia Jongmans 63 roeden 87 ellen land genaamd “het voorste leerken” gelegen aan de Kromstraat onder Sprundel, hetwelk mij is aangekomen uit de nalatenschap mijner ouders. Ik legateer ook aan mijn dochter Maria Jongmans, gehuwd met Anthony Timmermans, eerstelijk 63 roeden 87 ellen land genaamd “het achterste leerken” gelegen aan de Kromstraat te Sprundel en 63 roeden 87 ellen weide gelegen onder Etten tot een perceel in “de assenaar” met allen hetgene daar aan of op staat zonder iets te

reserveren, zijnde mij aangekomen uit de nalatenschap mijner ouders. En eindelijk legateer ik aan mijne dochter Jacoba Jongmans 1 bunder 6 roeden 45 ellen bos en weide gelegen in de Gagelrijsen onder Sprundel en hetwelk mij

insgelijks is aangekomen uit de nalatenschap van mijne ouders.

Tot zover het testament van Clara Crijns.

Het huis dat Clara legateerde aan haar zoon Jan Jongmans, sectie F 469, stond op de plaats waar tegenwoordig Kees Heeren woont, Sint Janstraat 84. In ons jaarboek van 1996 op blz 55 heb ik dit huis wat uitvoeriger beschreven. Enkele maanden na het overlijden van Clara Crijns was er op 22 oktober 1830 bij het ouderlijk huis een verkoping van roerende goederen welke bij opbod werden verkocht door notaris Bakx uit Roosendaal. De akte die hiervan werd opgemaakt en die ik in zijn geheel heb overgenomen luidde als volgt;

Den 20e oktober 1830 compareerde notaris Gerardus Adrianus Bakx residerende te Roosendaal, dewelke heeft verklaard dat hij ten verzoeke van de erven van wijlen Clara Crijns, in leven weduwe van Cornelis Jongmans, landbouwlieden wonende te Sprundel, ten sterfhuize van dezelve aldaar op vrijdag den 22e oktober aanstaande des voormiddags om 9 uur zal overgaan tot het verkopen van enige bouw- en melkgereedschappen en verdere roerende goederen de rekwiranten toebehorende.

 

Deze lijst werd opgemaakt met de namen van de kopers, de verkochte goederen en de prijs.

 

Jacobus Wals

Enige rommel ƒ 0.20

Bart Mertens

Enige rommel ƒ 1.20 Een rek F 0.60 Enige rommel F 0.55

Een bijenkorf F 0.25 Een lei F 0.40 Een tinnen kan F 1.30

Een hoender-ren F 0.30

Frans de Bruijn

Enige rommel F 0.15 ,2 stoven F 0.10

Anthony Timmermans

2 tonnetjes F 0.50 Een aarden kan F 0.15 Kan met enige rommel F 0.20

Een gieter F 0.90 Een aarden pot F 0.20 2 zeven F 0.30

Aardewerk F 0.25 Een waspaard F 0.15

Cornelis Heeren

Een koperen ketel F 8.10 Een kruiwagen F 0.40

 

Dingeman van Ginneken

Enige rommel F 0.30

 

Marijn van Vlimmeren

Een vlasbraak F 0.20 Een waterpot F 0.70

Weduwe Willem Timmermans

Enige vlegelgeerden F 0.35 Een aarden pot F 0.25 Enige rommel F 0.15

Een tonnetje F 0.70 4 borden F 0.30 6 tinnen lepels F 0.40

Een schuimspaan F 0.80 Een kist rommel F 0.20

Een tonnetje met as F 0.55

Jan Jongmans

Een mand en een zak F 0.45 Een ijzeren pot F 0.60 Een zeef F 0.35

2 koffieketels F 1.60 2 kandelaars F 0.70 1 schotel F 0.30

6 borden F 0.70 1 waterpot F 1.00 1 bijl en hakmes F 0.75

1 waspaard F 0.10 1 klok F 4.70

Jan Hoppenbrouwers

1 aarden pot F 0.25 Een lepelrek F 0.30 Enig aardewerk F 0.30

6 borden F 0.60 Enige rommel F 0.65

Jan Konings

2 schalen F 0.45 2 schotels F 0.40

Marijn Timmermans

1 aarden pot F 0.25 6 borden F 0.55 6 borden F 0.65

6 tinnen lepels F 0.45 6 vorken F 0.40 Tinnen mosterdpotje F 0.40

Een kastje F 2.00 Een partij hooi F 1.20

Marijn van Ginneken

Een aarden pot F 0.15

Pieter Brouwers

Enige rommel F 0.20

Jan Vergouwen

Een koffie ketel F 0.95

Cornelis Suijkerbuijk

Een zeef F 0.25

Cornelis Rampart

Een lei F 0.75

Wilhelmus Timmermans

Een tinnen bord F 1.10

Hendrik Aarts

6 borden F 0.50

Adriaan v/d Maagdenberg

Een waterfles F 1.60

Adriaan van Praat

Een bijl F 1.20

Cornelis Vissenberg

Enige rommel F 0.35

Cornelis Sijmens

Een paar bedgordijnen F 0.85

Marijn Meesters

Een vuurijzer F 1.80

Weduwe Adriaan van Oorschot

Enig theegoed F 0.20

Jacoba Clement

Een stoel F 0.70

Leendert Koenen

Een mand met garen F 050

Adriaan Kuijstermans

Een kastje F 1.70

Huijbrecht de Rooij

Een kastje F 2.70

Jan Marisse

Een ijzeren komfoor F 0.10 2 tinnen borden F 0.60

2 tinnen borden F 0.60

Cornelis Commissaris

4 flessen F 0.25 6 borden F 0.35 6 borden F 0.20 Een partij mest F 4.10

Wouter de Jong

Enig aardewerk F 0.20 6 borden F 0.50

Josephus de Bakker

2 stoven F 0.20 3 schotels F 0.40

Hubertus de Rooij

Enig aardewerk F 0.15 4 borden F 0.35 6 tinnen lepels F 0.30

Een tafel F 1.00

Cornelia Jongmans

6 borden F 0.27 Een suikerpot F 0.35 Een waskuip F 0.70

Faas de Bruijn

6 vorken en 3 lepels F 0.30

Adriaan Tak

6 messen F 0.30 Een partij stro F 1.00

Jan Collet ( veldwachter )

6 vorken F 0.45 Een vleesblok F 0.35

Willem van Oorschot

Een bed F 39.00 Een houten bakje F 0.60

 

Bedragende de totale som van deze verkochte goederen ƒ 110.10.

 

Dit was dus de verkoop van de roerende goederen.

 

Op 26 november 1830 verzorgde notaris Bakx in het café bij Jan Jongmans de eerste zitdag van de verkoop van de onroerende goederen, waarvan de akte luidde als volgt:

Voorwaarden waarop Gerardus Adrianus Bakx openbaar notaris residerende te Roosendaal, hoofdplaats van het kanton van die naam, arrondissement Breda provincie Noord-Brabant in tegenwoordigheid der hierna te noemen getuigen ten verzoeke van Anna Jongmans, huisvrouw van Marijn Timmermans, timmerman, Jacoba Jongmans weduwe van Willem Timmermans, landbouwster, Maria Jongmans, in huwelijk met Anthony Timmermans, landbouwman, Cornelia Jongmans, particuliere, Johannes Jongmans, bouwman en herbergier en Johanna Jongmans, particuliere, allen wonende te Sprundel gemeente Rucphen kanton van Roosendaal voornoemd zal overgaan tot het houden van den eersten zitdag ter voorlopige veiling en provisionele schatting van de hierna beschreven vaste of onroerende goederen de rekwiranten voornoemd aangekomen uit de nalatenschap van wijlen hunne moeder Clara Crijns in leven weduwe van Cornelis Jongmans den 15e juli dezes jaars 1830 te Sprundel voornoemd overleden.

Omschrijving der te verkopen goederen:

Eerste koop: Een huis, schuur en verdere timmeragie uitgezonderd het ovenhuis en de bijenkasten, met hof en erve tesamen groot Nederlandsche maat ruim 14 roeden 19 ellen staande en gelegen achter de kerk te Sprundel voornoemd belendende oost Cornelis Oomen, west en zuid Leendert van de Sande en noord de pastorie van Sprundel.

 

Tweede koop:  Een perceel zaai- en bosland gelegen onder Sprundel in de kwade heiblokken, groot 56 roeden 77 ellen belendende oost de weduwe van Jacobus van de Sande, west en zuid Jan Jongmans en noord de weduwe Cornelis Tak en de weduwe van Steen.

 

De eerste koop werd ingezet door Adriaan de Bakker bouwman wonende te Sprundel, voor de som van ƒ 455,-

De tweede koop door Jacoba Jongmans, weduwe van Willem Timmermans voor de som van ƒ 170,- Getuigen hierbij waren de twee veldwachters, Jan de Rijk, wonende te Rucphen en Jan Collet, wonende te Sprundel.

 

De 2e zitdag en finale verkoop werd op 10 december 1830 weer gehouden in de herberg van Jan Jongmans. De eerste koop werd verhoogd tot ƒ 475,- door Leonardus van de Sande, bouwman en herbergier te Sprundel. Daar dit bedrag door niemand meer werd verhoogd werd deze dus eigenaar van deze koop.

De tweede koop werd ook door niemand meer verhoogd en zodoende werd dus Jacoba Jongmans eigenaresse van het perceel zaai- en bosland gelegen in de kwade heiblokken voor ƒ 170,-

Het huis sectie F 446 werd enkele jaren daarna gesloopt door Leonardus van de Sande. Samen met de percelen F 444 en F 445 werd dit toen sectie F 1171 bouwland met een oppervlakte van 22 aren 29 ca, hetwelk later is verenigd met de daar omheen liggende percelen waarvan Leonardus van de Sande ook eigenaar was. Na de familie van de Sande werd Jacobus Commissaris eigenaar van deze grond. Deze schonk in 1909 hiervan een gedeelte ter grootte van 72 aren aan de R.K. parochie van de H. Johannes de Doper te Sprundel. Het grootste gedeelte hiervan werd gebruikt als begraafplaats.

In 1945 liet Pastoor Maertens, die daarbij zelf ook flink de handen uit de mouwen stak, het Fatimapark aanleggen met daarin het monument met de beeltenis van O.L.V. van Fatima. Op 25 april 1948 werd dit alles ingezegend. Ook werd in die tijd de begraafplaats uitgebreid en er kwam een processiepad omheen met daarin de 15 geheimen van de rozenkans. Het Fatimapark met in het midden de Sint Jansberg was vooral in de vijftiger jaren het middelpunt bij de vieringen van het Sint Jansfeest op 24 juni. Op deze dag ging men dan in processie naar de Sint Jansberg waarop een altaar was geplaatst en de H. mis werd opgedragen. Door de scouting waren dan op en rondom de berg prachtige figuren gemaakt van gekleurd zaagmeel en bloemblaadjes. In de meimaand werd er ’s avonds bij het beeld van O.L.V. van Fatima een rozenhoedje gebeden waarbij altijd zeer veel mensen aanwezig waren.

In de zestiger en zeventiger jaren geraakte het Fatimapark een beetje in verval. Dankzij het werk van koster Wim van Oorschot en een groepje vrijwilligers liggen het park en de begraafplaats er tegenwoordig weer keurig netjes bij en kunnen de mensen na een wandeling door dit mooie park even rusten op de bank bij het Fatima-monument, de plaats waar twee eeuwen geleden de boerderij stond van Cornelis Jongmans en Clara Crijns.

 

 

  1. Heeren.

 

Bronnen: Notariële archieven van Etten-Leur en Roosendaal.

               Schepenbank Etten-Leur.

               Registers van bevolking en burgerlijke stand Rucphen.

               Kadastrale leggers gemeente Rucphen.

               Boek Sprundels bos / Fatimapark.    Juni 1985.

               

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Heemkundekring Onder Baronie en Markiezaat Sprundel

Start.HKK Sprundel.Sprundel.Oud inwoners.Verhalen.Foto's.Museum.Jaarboek.Contact.kuierpadjes.Agenda.